13 May 2014

Conchita Wurst, Queen of Europe


'Transseksuele baardaap, kermisattractie, freak, verwarde man.' Een kleine greep uit de Twitter-storm toen bekend werd dat de Oostenrijkse drag queen Conchita Wurst het Eurovisie Songfestival won. De scheldpartijen waren niet afkomstig uit conservatieve Oost-Europese landen, maar uit het eerste land dat het homohuwelijk legaliseerde en wereldwijd bekend staat als een progressief paradijs voor LGBT’ers: Nederland. Het is opvallend hoe agressief er gereageerd wordt op iemand die gendernormen overschrijdt. Misschien was het de frustratie dat Ilse en Waylon genoeg moesten nemen met de tweede plaats? Toch is het sneu om zo kleingeestig te reageren. Het blijkt maar weer dat ook in Nederland mensen moeite hebben met mannelijke vrouwen en vrouwelijke mannen. Manwijf, homo, nicht, pot en andere scheldwoorden worden te pas en onpas afgevuurd op mensen die niet “mannelijk” of “vrouwelijk” genoeg zijn. En dan heb ik het niet alleen over mensen die op hetzelfde geslacht vallen. Denk aan een corpsbal die zijn zestiende biertje op een avond niet op krijgt of een meisje met kort haar.

Hoewel ik alle afleveringen van Rupaul’s Drag Race minstens drie keer heb gekeken, moet ik eerlijk toegeven dat ik me ook ongemakkelijk voelde toen ik voor het eerst Conchita Wurst zag. Ze deed me denken aan Kim Kardashian aan de testosteron. Maar hoe meer Conchita sprak over zelfacceptatie, hoe meer ik toegroeide naar #TeamConchita. Thomas Neuwirth, de man onder de make-up, legt zich niet neer bij één gender en daagt de normen uit. Met haar genderbending uiterlijk is Conchita zowel bij de drag queens, als bij de “normale” mannen een vreemde eend in de bijt. Als ze zonder baard of zonder vrouwenkleding had meegedaan aan het Songfestival, had haar liedje over empowerment weinig impact gemaakt. Of je nou eens bent met haar manier van doen of niet, er valt niet te ontkennen dat ze lef heeft. In Wit-Rusland en in Rusland waren petities om Conchita van het festival te weren, omdat het anders een “sodomiefeest” werd. Door mee te doen aan een groots media-spektakel met 125 miljoen kijkers in Europa alleen al, maakt ze van zichzelf een makkelijk doelwit voor haat. Het geld en de aandacht die ze kreeg op het Songfestival kan niet compenseren voor alle bedreigingen die aan haar gericht zijn. Ballen dus (no pun intended).

“Het is gewoon een vent. Het is geen zij, maar een hij,” zeggen mensen die weigeren om naar haar drag persona te refereren als “zij”. Deze mensen zitten vastgeroest in hun eigen, nauwe blik op de wereld die een strikte scheiding hanteert tussen Mannelijkheid en Vrouwelijkheid. Niks ertussen, niks erbuiten. Helaas zit de wereld niet zo in elkaar. Er zijn genoeg mensen die qua gender niet passen in het ene of het andere hokje. Sommige mensen zijn transgender, non-binary, gender-neutral, drag queens etc. Ervoor uitkomen is lastig, gezien de onbegrip en haat die het oproept. De stereotype beelden die er in de media bestaan over transgenders helpen ook niet mee aan hun zichtbaarheid. Van de psychopaat in Silence of the Lambs die dacht dat hij een vrouw was (maar niet transgender was), tot de met hiv besmette prostituee in Dallas Buyers Club.

Maar er was helemaal niks camp of freakshow-achtig aan Conchita’s optreden. Ze had een stijlvol James Bondtheme-actig nummer, ze was stijlvol opgemaakt (ook haar baard was netjes getrimd) en ze zette een stijlvolle show neer. Ik vergat steeds dat ze een baard had. Conchita Wurst werd een gimmick genoemd. De definitie van een gimmick is: iets dat grappig en niet al te serieus is. Maar met haar nummer “Rise Like a Phoenix” maakte ze een serieuze statement. Het moet niet uitmaken of je man/vrouw/homo/hetero bent, maar om wat je kunt en doet. Zoals goed zingen en een classy act brengen. De zingende kalkoen een tijd terug of de idioot in de hamsterkooi, dát zijn circus acts. Dit niet. Met de 12 punten die ze kreeg van veel conservatieve Oost-Europese landen en haar daaropvolgende overwinning, steekt ze een dikke middelvinger op naar kleingeestigheid. Die avond heeft de zelfexpressie gewonnen.