16 March 2014

Ook ik ben Nederlands

Gister kreeg ik een berichtje van een jongen op Facebook. Of ik zijn initiatief Ook Ik Ben Nederlands wilde delen op de #39-pagina. In deze fotoserie houden verschillende niet-blanke Nederlanders een bord omhoog met een bekrompen opmerking erop die iemand tegen hun heeft gezegd. 
Vaak zijn de dingen die worden gezegd niet slecht bedoeld en al helemaal niet bewust, maar het kan soms behoorlijk bot en/of bekrompen overkomen. Waardoor degenen die aangesproken worden zich gekwetst en minder Nederlands voelen.

Het kunnen kleine, subtiele opmerkingen zijn, ook wel microagressions genoemd (“Word jij ook bruin in de zon?”). Microagressions benadrukken dat de aangesprokene 'anders' is en ze zijn vaak zo subtiel dat je er bijna niet boos om mag worden. Maar als je deze vragen continu te horen krijgt, bouwen irritaties zich op. Andere uitspraken zijn ronduit lomp, met het racistische gehalte uit grootmoeders tijd (“Je bent best slim voor een Afrikaan.”), toen zwart en wit nog gescheiden leefden. En toen het nog normaal was om te spreken over ‘zwart’ en ‘wit’. In beide gevallen drukken de opmerkingen een machtsverschil uit, waar de aangesprokene aan het kortste eind trekt en wordt gereduceerd tot een stereotype.




De initiatiefnemers waren geïnspireerd door de Amerikaanse foto-projecten #ItooamHarvard en #ItooamOxford, die een podium geven aan niet-blanke studenten. Deze studenten ploegen eindeloos door een zee van kleingeestig commentaar en verbaasde blikken van anderen. Want donker zijn en aan een prestigieuze universiteit studeren sluiten elkaar niet uit? Wat?!





De fotografe Kiyun deed dit vorig jaar ook al, voor haar project over microagressions:



Er wordt vaak lacherig gedaan over "die overdreven Amerikanen die alles maar racistisch vinden". Ik vind het juist mooi dat ze mensen serieus nemen wanneer die aangeven gekwetst en beledigd te zijn. In de VS zijn Aziatische belangengroepen bijvoorbeeld veel vocaler dan in Nederland (hoewel de #39-actie van vorig jaar mij nog steeds laat glimmen van trots. En een vettige voorhoofd). Helaas wordt in Nederland vaak krampachtig ontkend dat iets racistisch is, tenzij je met een witte puntmuts en een swastika op je borst in iemands achtertuin een enorm kruis in de fik steekt. 

Een 'goedbedoelde' opmerking die ik vaak hoor is “Wat spreek je goed Nederlands!” Oh, really? Ik ben geboren en getogen in Nederland, ik zat op Nederlandse scholen, ik studeer in Nederland, ik heb Nederlandse vrienden, ik kijk Nederlandse televisie, vloeken kan ik als de beste in het Nederlands. Het moet wel erg slecht gesteld zijn als mijn woordenschat niet verder reikt dan “Sambal. Lekkel.” Dan komt de tweede opmerking: “Nee, ik bedoel. Je spreekt zo nétjes Nederlands!” Een echte Haarlemmer spreekt natuurlijk Algemeen Beschaafd Nederlands. Maar zo zie ik er niet uit, dus het is je vergeven.

Andere goedbedoelde vragen:

“Eet je weleens hond?”
Waarom denk je anders dat mijn vriendin in het asiel werkt?

“Ken je [random Aziaat die nul relevantie heeft in dit gesprek]?“
Ken jij Balkenende?

“Dit kun jij vast lezen.” -showt Japanse tekens getatoeëerd op zijn lichaam-
Er staat: ik was erg beïnvloedbaar in 2001.

“Kun je het verschil zien tussen andere Chinezen?”
Deze is eigenlijk wel interessant. Toen ik 6 weken in China zat en dagelijks zeeën van Chinezen zag, begonnen de weinige blanke buitenlanders die ik daar tegenkwam op elkaar te lijken. Het is zoiets als dat je drie zwarte vrienden hebt en hun onderscheidt door de onderlinge lichamelijke verschillen. En als je vijftien zwarte vrienden hebt, zie je nog meer onderlinge verschillen. Hooray, you just learned how to tell black people apart! Maar om de vraag te beantwoorden: ik haal mijn vader en mijn moeder ook weleens door elkaar, ja.

Voordat mensen weer het minst erge voorbeeld, “Waar kom je vandaan?”, gaan verdedigen en beginnen te razen dat "alles tegenwoordig racistisch is". Nee, het is niet erg om te vragen naar iemands afkomst. Maar als je aan een niet-blank uitziende Nederlander vraagt wáár die persoon vandaan komt, dan neem je al aan dat hij niet in Nederland geboren kán zijn. Dat is behoorlijk kortzichtig. Er worden dagelijks baby's in Nederland geboren die niet roomblank zijn, shockingly“Wat ben jij?” is ook een treurige, alsof je het over een kattensoort hebt. Vraag gewoon Wat is je afkomst? als je geïnteresseerd bent.

Als je het privilege hebt om als blanke Nederlander geboren te zijn in Nederland, is het lastig om je voor te stellen waar minderheden op een dagelijkse basis mee te maken krijgen. Voordat mensen gaan claimen dat er geen racisme bestaat, maar alleen overgevoelige minderheden, moet je bedenken: een grap of een opmerking staat niet op zichzelf. Ik zou zeggen: geniet van je white privilege en luister naar iemand die uitlegt waarom iets kwetsend en -daar komt het- racistisch is. 

Ik ben waanzinnig blij met het #OokIkBenNederlands-intiatief. Chapeau voor de mensen erachter. Voor degenen die te maken krijgen met microagressions: nee, je stelt je niet aan. Of je nou zwart, blank, Aziatisch, homo, trans enzovoorts bent. Het is oké om je gekwetst te voelen. Het is immers een gevoel en geen gedachte die je kunt sturen. Elke dag een druppel doet een emmer na jaren ook overlopen.